Chiến lược xây dựng và tích hợp cổng TXNG sản phẩm cấp tỉnh tại Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, khả năng truy xuất nguồn gốc (TXNG) minh bạch và đáng tin cậy đã trở thành một yêu cầu thiết yếu, quyết định năng lực cạnh tranh và giá trị của hàng hóa trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, thực trạng tại Việt Nam cho thấy sự tồn tại của nhiều hệ thống TXNG manh mún, thiếu chuẩn hóa, tạo ra các rào cản trong việc liên thông dữ liệu và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng cũng như đối tác thương mại.  

Bài nghiên cứu này đề xuất một chiến lược toàn diện để xây dựng một Cổng TXNG cấp tỉnh, không chỉ giải quyết các thách thức hiện tại mà còn đón đầu các xu hướng công nghệ tương lai. Nền tảng của chiến lược này dựa trên ba trụ cột chính: (1) Tuân thủ nghiêm ngặt Tiêu chuẩn Truy xuất nguồn gốc Toàn cầu GS1 để đảm bảo tính tương thích quốc tế ; (2) Thiết kế kiến trúc hệ thống "sẵn sàng cho chuỗi khối" (blockchain-ready) để tăng cường tính bất biến và minh bạch trong tương lai ; và (3) Đáp ứng đầy đủ khung pháp lý và các Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) của Việt Nam.  

Báo cáo sẽ phân tích sâu các yêu cầu kỹ thuật, quy định pháp lý, đề xuất một lộ trình triển khai chi tiết, và đặc biệt, làm rõ quy trình và đối tác cần làm việc để kết nối thành công với Cổng thông tin TXNG quốc gia. Mục tiêu cuối cùng là cung cấp một kế hoạch hành động khả thi, giúp tỉnh xây dựng một hệ sinh thái niềm tin kỹ thuật số, nâng cao giá trị sản phẩm chủ lực và tạo ra "hộ chiếu" vững chắc cho hàng hóa vươn ra thị trường lớn.

Phần I: Các trụ cột nền tảng của truy xuất nguồn gốc hiện đại

Mục 1: Tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc toàn cầu GS1: ngôn ngữ chung của chuỗi cung ứng

1.1. Giới thiệu GS1 như một ngôn ngữ kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa, việc sản phẩm, hàng hóa của một tỉnh có thể vươn ra thị trường quốc tế phụ thuộc rất lớn vào khả năng tương tác và trao đổi thông tin một cách liền mạch với các đối tác trong chuỗi cung ứng. Hiện trạng phổ biến tại Việt Nam là sự tồn tại của nhiều hệ thống truy xuất nguồn gốc (TXNG) riêng lẻ, không có khả năng liên kết với nhau do sử dụng các mã định danh nội bộ, tự đặt và thiếu một cơ chế điều phối chung.1 Tình trạng này tạo ra các "ốc đảo thông tin", gây khó khăn khi cần truy vết sản phẩm qua nhiều công đoạn, nhiều doanh nghiệp khác nhau, và là rào cản lớn đối với hoạt động xuất khẩu.

Để giải quyết vấn đề cố hữu này, việc áp dụng Tiêu chuẩn Truy xuất nguồn gốc Toàn cầu của GS1 (GS1 Global Traceability Standard - GTS) không chỉ là một lựa chọn kỹ thuật mà là một quyết định chiến lược mang tính bắt buộc. GS1 cung cấp một "ngôn ngữ thương mại chung", một hệ thống các quy tắc và yêu cầu tối thiểu để thiết kế các hệ thống TXNG có khả năng kết nối hiệu quả tất cả các bên liên quan.2 Việc triển khai một cổng TXNG cấp tỉnh tuân thủ GS1 không chỉ là một nhiệm vụ tuân thủ quy định, mà còn là một bước đi chiến lược nhằm đồng bộ hóa hệ sinh thái sản xuất của tỉnh với các thực hành thương mại toàn cầu, tạo tiền đề vững chắc cho việc nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường cho các sản phẩm chủ lực của địa phương.

1.2. Các nguyên tắc cốt lõi: định danh - ghi nhận - chia sẻ

Nền tảng của hệ thống GS1 dựa trên ba nguyên tắc cơ bản, đơn giản nhưng mạnh mẽ, tạo thành một vòng lặp logic cho dòng chảy thông tin trong chuỗi cung ứng.3

• Định danh (Identify): Nguyên tắc này yêu cầu mọi đối tượng trong chuỗi cung ứng phải được gán một mã số định danh duy nhất trên toàn cầu. Điều này đảm bảo rằng không có sự trùng lặp hay nhầm lẫn nào có thể xảy ra. Các mã số định danh quan trọng bao gồm:

• Mã Thương phẩm Toàn cầu (GTIN - Global Trade Item Number): Dùng để định danh duy nhất cho sản phẩm hoặc dịch vụ.2 Bất kỳ sản phẩm nào cần truy xuất đều phải có mã GTIN.

• Mã Địa điểm Toàn cầu (GLN - Global Location Number): Dùng để định danh các bên tham gia (nhà sản xuất, nhà phân phối, trang trại) và các địa điểm vật lý (nhà kho, nhà máy, cánh đồng).2

• Mã Container Vận chuyển theo Seri (SSCC - Serial Shipping Container Code): Dùng để định danh các đơn vị hậu cần như pallet, thùng hàng trong quá trình vận chuyển.4
  
  Việc áp dụng các mã này giải quyết triệt để vấn đề sử dụng mã nội bộ, đảm bảo mỗi thực thể trong chuỗi cung ứng của tỉnh đều có một "chứng minh thư" được công nhận trên toàn thế giới.

• Ghi nhận (Capture): Sau khi các đối tượng đã được định danh, thông tin về chúng cần được ghi nhận một cách tự động và chính xác tại các sự kiện quan trọng (Critical Tracking Events - CTEs) trong chuỗi cung ứng, chẳng hạn như sản xuất, đóng gói, vận chuyển, và tiếp nhận.5 Phương pháp ghi nhận phổ biến nhất là thông qua các vật mang dữ liệu như mã vạch (barcodes) và thẻ nhận dạng qua tần số vô tuyến (RFID).2 Việc quét tự động giúp giảm thiểu sai sót do con người, đảm bảo dữ liệu đầu vào của hệ thống có độ chính xác cao, phản ánh đúng thực tế.2

• Chia sẻ (Share): Dữ liệu đã được định danh và ghi nhận cần được chia sẻ một cách có cấu trúc giữa các đối tác thương mại. GS1 cung cấp các tiêu chuẩn trao đổi dữ liệu, nổi bật là Dịch vụ Thông tin Mã Sản phẩm Điện tử (EPCIS - Electronic Product Code Information Services), để trả lời các câu hỏi cơ bản về một đối tượng truy xuất: Cái gì (What), Khi nào (When), Ở đâu (Where), và Tại sao (Why).5 Việc chia sẻ dữ liệu theo một tiêu chuẩn chung cho phép các hệ thống khác nhau có thể "nói chuyện" và hiểu nhau, tạo ra một chuỗi cung ứng minh bạch từ đầu đến cuối.

1.3. Tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc toàn cầu GS1 (GTS) trong thực tiễn

Tiêu chuẩn GTS không chỉ là một tập hợp các nguyên tắc mà còn là một quy trình có cấu trúc để triển khai hệ thống TXNG. Quy trình này bao gồm 5 tiểu quá trình chính, cung cấp một lộ trình rõ ràng cho việc xây dựng cổng TXNG cấp tỉnh 2:

1. Lập kế hoạch và Tổ chức: Xác định mục tiêu TXNG, các sản phẩm cần truy xuất, và cách thức thu thập, chia sẻ, lưu trữ dữ liệu.

2. Sắp xếp Dữ liệu Gốc: Cấp các mã định danh GS1 (GLN, GTIN, v.v.) cho các bên, địa điểm và sản phẩm tham gia vào chuỗi cung ứng.

3. Ghi chép Dữ liệu TXNG: Áp dụng vật mang dữ liệu (mã vạch, RFID) lên sản phẩm, thu thập dữ liệu tại các sự kiện quan trọng và chia sẻ thông tin này với các đối tác liên quan.

4. Yêu cầu Truy xuất: Thiết lập quy trình để khởi tạo và phản hồi các yêu cầu truy xuất khi có sự cố xảy ra (ví dụ: thu hồi sản phẩm).

5. Sử dụng Thông tin: Phân tích dữ liệu TXNG để đưa ra các hành động phù hợp, cải tiến quy trình và cung cấp thông tin minh bạch cho người tiêu dùng.

Việc áp dụng quy trình này sẽ đảm bảo cổng TXNG của tỉnh được xây dựng một cách bài bản, có hệ thống và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tính đầy đủ, chính xác, nhất quán và hiệu lực của dữ liệu.2

1.4. Vai trò của GS1 Việt Nam

GS1 Việt Nam là tổ chức Mã số, mã vạch quốc gia, trực thuộc Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, và là đại diện duy nhất của Việt Nam tại tổ chức GS1 quốc tế.6 Đây là nguồn được ủy quyền duy nhất tại Việt Nam để cấp mã vạch toàn cầu GS1 chính hãng.7 Do đó, GS1 Việt Nam không chỉ là một cơ quan quản lý mà còn là một đối tác chiến lược quan trọng trong quá trình xây dựng cổng TXNG cấp tỉnh.

Việc hợp tác chặt chẽ với GS1 Việt Nam mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Đảm bảo tính hợp lệ: Các mã số do GS1 Việt Nam cấp được công nhận bởi tất cả các nhà bán lẻ lớn trong nước và toàn cầu, tránh nguy cơ sản phẩm bị từ chối do sử dụng mã không hợp lệ.7

• Hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo: GS1 Việt Nam cung cấp các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật, giúp các doanh nghiệp trong tỉnh hiểu và áp dụng đúng các tiêu chuẩn GS1.7

• Kết nối mạng lưới toàn cầu: Trở thành thành viên của GS1 Việt Nam đồng nghĩa với việc tham gia vào một mạng lưới toàn cầu tại hơn 116 quốc gia, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu sản phẩm của tỉnh.7

Vì vậy, một trong những bước đi đầu tiên và quan trọng nhất của tỉnh là thiết lập quan hệ đối tác chính thức với GS1 Việt Nam để nhận được sự hướng dẫn, cấp mã và hỗ trợ cần thiết, đảm bảo rằng nền tảng của cổng TXNG được xây dựng trên các tiêu chuẩn xác thực và được công nhận rộng rãi.

Mục 2: Công nghệ chuỗi khối (blockchain): kiến tạo một tương lai của niềm tin bất biến

2.1. Các khái niệm cốt lõi của blockchain trong truy xuất nguồn gốc

Blockchain, hay công nghệ chuỗi khối, là một công nghệ lưu trữ và truyền tải dữ liệu dưới dạng các khối thông tin được liên kết với nhau bằng mã hóa, tạo thành một chuỗi không thể thay đổi theo thời gian.8 Mỗi khối chứa một tập hợp các giao dịch (ví dụ: thông tin về một sự kiện trong chuỗi cung ứng) và được liên kết với khối trước đó. Đặc tính cốt lõi của blockchain là phi tập trung, nghĩa là sổ cái dữ liệu được sao chép và phân phối trên nhiều máy tính trong một mạng lưới. Điều này tạo ra hai đặc tính quan trọng cho truy xuất nguồn gốc:

• Tính bất biến (Immutability): Một khi dữ liệu đã được ghi vào một khối và khối đó được thêm vào chuỗi, nó không thể bị thay đổi hoặc xóa bỏ mà không làm thay đổi tất cả các khối sau đó, một việc gần như không thể thực hiện được về mặt tính toán. Điều này đảm bảo tính toàn vẹn và chống gian lận của dữ liệu.9

• Tính minh bạch (Transparency): Tùy thuộc vào loại hình blockchain, tất cả các bên tham gia được cấp phép đều có thể xem cùng một phiên bản của sổ cái, tạo ra một nguồn thông tin duy nhất và đáng tin cậy cho toàn bộ chuỗi cung ứng.8

2.2. Lợi ích đối với chuỗi cung ứng của tỉnh

Việc tích hợp công nghệ blockchain vào hệ thống TXNG mang lại những lợi ích vượt trội so với các hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung truyền thống:

• Tăng cường Niềm tin của Người tiêu dùng: Người tiêu dùng có thể quét mã QR và truy cập vào một bản ghi lịch sử sản phẩm không thể sửa đổi, từ đó xác thực các tuyên bố về nguồn gốc, quy trình sản xuất hữu cơ, hay các chứng nhận chất lượng. Điều này giúp chống lại hàng giả, hàng nhái và xây dựng lòng trung thành với thương hiệu cho các sản phẩm của tỉnh.8

• Cải thiện Tính toàn vẹn Dữ liệu: Trong chuỗi cung ứng truyền thống, mỗi bên giữ một bản ghi riêng, có thể dẫn đến sai lệch và tranh chấp. Với blockchain, tất cả các bên cùng chia sẻ một sổ cái duy nhất, đảm bảo thông tin nhất quán và không thể bị can thiệp, làm cơ sở vững chắc để giải quyết tranh chấp khi cần.9

• Tăng hiệu quả và Tự động hóa: Các "hợp đồng thông minh" (smart contracts) có thể được lập trình trên blockchain để tự động thực thi các điều khoản. Ví dụ, một khoản thanh toán có thể được tự động giải ngân cho nhà cung cấp ngay khi hệ thống xác nhận hàng hóa đã được giao đến đúng địa điểm và đáp ứng các điều kiện về nhiệt độ (thông qua cảm biến IoT).

2.3. Phân tích các mô hình blockchain cho một hệ thống công

Khi xem xét áp dụng blockchain cho một cổng TXNG cấp tỉnh, việc lựa chọn mô hình phù hợp là rất quan trọng. Có ba mô hình chính, mỗi mô hình có ưu và nhược điểm riêng.8

Dựa trên phân tích này, một mô hình Blockchain Hỗn hợp (Hybrid) hoặc Riêng tư (Private) là phù hợp nhất cho cổng TXNG cấp tỉnh. Mô hình này cho phép cơ quan quản lý nhà nước (ví dụ: Sở Khoa học và Công nghệ) kiểm soát quyền truy cập và xác thực, đảm bảo chỉ những doanh nghiệp đã đăng ký và tuân thủ quy định mới có thể ghi dữ liệu. Đồng thời, nó có thể cung cấp một lớp truy cập công khai có giới hạn để người tiêu dùng xác minh thông tin sản phẩm mà không làm lộ dữ liệu kinh doanh nhạy cảm.

2.4. Thách thức và chiến lược "sẵn sàng cho blockchain"

Mặc dù có tiềm năng to lớn, việc áp dụng blockchain tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức đáng kể, bao gồm: thách thức về kỹ thuật (dung lượng lưu trữ, khả năng mở rộng), chi phí vận hành, và quan trọng nhất là hành lang pháp lý chưa hoàn thiện và rõ ràng.8 Việc triển khai một hệ thống hoàn toàn dựa trên blockchain ngay từ đầu có thể mang lại rủi ro pháp lý và kỹ thuật cho một dự án của chính quyền cấp tỉnh.

Do đó, một chiến lược khôn ngoan và thực tế hơn là xây dựng một hệ thống "sẵn sàng cho blockchain" (blockchain-ready). Chiến lược này tập trung vào việc xây dựng nền tảng hiện tại theo các nguyên tắc kiến trúc hiện đại, giúp việc tích hợp blockchain trong tương lai trở nên dễ dàng và ít tốn kém hơn. Các yếu tố chính của một kiến trúc "sẵn sàng cho blockchain" bao gồm:

• Kiến trúc dựa trên API (API-First): Xây dựng hệ thống như một tập hợp các dịch vụ có thể truy cập thông qua các giao diện lập trình ứng dụng (API) được chuẩn hóa.

• Kiến trúc Microservices: Chia nhỏ hệ thống thành các mô-đun độc lập (quản lý định danh, ghi nhận sự kiện, truy vấn, v.v.).

• Chuẩn hóa dữ liệu: Áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn dữ liệu (như GS1 và TCVN) ngay từ đầu.

Với kiến trúc này, hệ thống cốt lõi ban đầu có thể hoạt động trên một cơ sở dữ liệu truyền thống, tuân thủ đầy đủ các quy định hiện hành. Trong tương lai, khi công nghệ và pháp lý cho blockchain đã chín muồi, tỉnh có thể dễ dàng thêm một "mô-đun blockchain" mới. Mô-đun này sẽ lấy dữ liệu từ các dịch vụ hiện có (thông qua API) và ghi các bản ghi quan trọng lên một chuỗi khối để tăng cường tính bất biến và minh bạch, mà không cần phải xây dựng lại toàn bộ hệ thống.

Một điểm quan trọng cần nhận thức là quá trình chuẩn bị để áp dụng blockchain—bao gồm việc số hóa quy trình, chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường hợp tác giữa các bên—tự nó đã mang lại những giá trị to lớn về hiệu quả quản lý và chất lượng dữ liệu. Những lợi ích này có thể được hiện thực hóa ngay cả trước khi khối đầu tiên được ghi lên chuỗi.

Phần II: Bối cảnh quy định và tiêu chuẩn tại Việt Nam

Mục 3: Điều hướng khung pháp lý quốc gia về truy xuất nguồn gốc

Việc xây dựng cổng TXNG cấp tỉnh phải tuân thủ một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chặt chẽ, được xây dựng có định hướng từ cấp chiến lược quốc gia đến các quy định kỹ thuật chi tiết. Có một sự liên kết rõ ràng và có chủ đích từ chính sách cấp cao của Chính phủ đến các thông tư, tiêu chuẩn kỹ thuật, cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ và yêu cầu không thể thương lượng về việc tuân thủ của các hệ thống cấp địa phương.

3.1. Nhiệm vụ chiến lược: Quyết định 100/QĐ-TTg ("Đề án 100")

Ngày 19 tháng 01 năm 2019, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 100/QĐ-TTg phê duyệt "Đề án triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc".11 Đây là văn bản chính sách nền tảng, đặt ra tầm nhìn và mục tiêu tổng thể cho hoạt động TXNG trên toàn quốc. Các mục tiêu chính của Đề án 100 bao gồm 11:

• Nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về TXNG.

• Đảm bảo chất lượng và tính an toàn của sản phẩm, hàng hóa, bảo vệ người tiêu dùng.

• Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động TXNG để phục vụ hội nhập quốc tế.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm và cụ thể nhất của Đề án 100 là "Xây dựng và đưa vào vận hành Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia".12 Đề án cũng xác định rõ mục tiêu đến năm 2025, Cổng thông tin quốc gia phải đảm bảo kết nối 100% hệ thống TXNG của các bộ, ngành liên quan và ít nhất 70% các đơn vị cung cấp giải pháp TXNG tại Việt Nam.12 Điều này cho thấy việc tích hợp cổng TXNG của tỉnh vào hệ thống quốc gia không phải là một lựa chọn, mà là một yêu cầu bắt buộc để thực hiện chiến lược chung của Chính phủ.

3.2. Triển khai quy định: nghị định và thông tư

Để hiện thực hóa các mục tiêu của Đề án 100, Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành các văn bản dưới luật để quy định chi tiết.

• Nghị định 74/2018/NĐ-CP và Nghị định 13/2022/NĐ-CP: Nghị định 74/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.1 Sau đó, nhận thấy sự cần thiết phải có quy định pháp lý rõ ràng hơn cho TXNG, Chính phủ đã ban hành Nghị định 13/2022/NĐ-CP ngày 21/01/2022. Nghị định này đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 74, trong đó chính thức bổ sung các quy định quản lý về TXNG sản phẩm, hàng hóa.11 Đây là một bước tiến quan trọng, đưa hoạt động TXNG vào khuôn khổ quản lý chất lượng sản phẩm một cách chính thức.

• Thông tư 02/2024/TT-BKHCN: Văn bản Hướng dẫn then chốt: Đây là văn bản quy phạm pháp luật quan trọng nhất và mang tính thực thi cao nhất mà dự án xây dựng cổng TXNG cấp tỉnh phải tuân thủ. Được Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 28/03/2024 và có hiệu lực từ ngày 01/06/2024 14, Thông tư này quy định chi tiết về quản lý TXNG sản phẩm, hàng hóa.16 Các nội dung chính bao gồm:

• Quy định về hệ thống TXNG, đảm bảo khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu.

• Quản lý việc sử dụng mã truy vết sản phẩm, mã truy vết địa điểm.

• Trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan.

• Và quan trọng nhất, quy định các trường dữ liệu tối thiểu cần có để kết nối với Cổng thông tin quốc gia.17

Sự ra đời của Thông tư 02/2024/TT-BKHCN vào thời điểm gần đây cho thấy các yêu cầu đang ngày càng được chuẩn hóa và thắt chặt. Điều này tạo ra một cơ hội cho tỉnh, bằng cách xây dựng một cổng TXNG mới tuân thủ hoàn toàn quy định này ngay từ đầu, có thể trở thành một hình mẫu về tuân thủ và triển khai cho các địa phương khác, những nơi có thể đang vận hành các hệ thống cũ chưa đáp ứng được yêu cầu mới.

3.3. 10 trường dữ liệu bắt buộc

Thông tư 02/2024/TT-BKHCN, tại Điều 6, Khoản 1, đã quy định rõ rằng dữ liệu TXNG của mỗi sản phẩm, hàng hóa trong hệ thống phải bao gồm tối thiểu 10 thông tin sau đây để đủ điều kiện kết nối với Cổng thông tin quốc gia.18 Đây chính là bộ thông số kỹ thuật cốt lõi cho việc thiết kế cơ sở dữ liệu và API của cổng cấp tỉnh.

1. Tên sản phẩm, hàng hóa: Định danh cơ bản của sản phẩm.

2. Hình ảnh sản phẩm, hàng hóa: Giúp nhận diện trực quan.

3. Tên đơn vị sản xuất, kinh doanh: Xác định bên chịu trách nhiệm.

4. Địa chỉ đơn vị sản xuất, kinh doanh: Tăng tính minh bạch và khả năng liên lạc.

5. Các công đoạn trong sản xuất, kinh doanh: Bao gồm tối thiểu thông tin về mã truy vết sản phẩm, mã truy vết địa điểm và thời gian của từng sự kiện TXNG. Đây là trái tim của việc truy vết, cho phép theo dõi toàn bộ hành trình sản phẩm.

6. Thời gian sản xuất, kinh doanh: Mốc thời gian diễn ra các sự kiện TXNG.

7. Mã truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa: Mã định danh duy nhất được mã hóa trong vật mang dữ liệu (ví dụ: mã QR).

8. Thương hiệu, nhãn hiệu, mã ký hiệu, số sê-ri sản phẩm (nếu có): Các thông tin bổ sung để phân biệt sản phẩm.

9. Thời hạn sử dụng của sản phẩm, hàng hóa (nếu có): Thông tin quan trọng cho an toàn người tiêu dùng.

10. Các tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn cơ sở được áp dụng: Bằng chứng về chất lượng và sự tuân thủ.

Bất kỳ hệ thống nào không thu thập và cung cấp đủ 10 trường thông tin này sẽ không thể kết nối và chia sẻ dữ liệu với Cổng thông tin quốc gia.

Mục 4: Tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia Việt Nam (TCVN)

Hệ thống Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) về TXNG được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định pháp luật và hài hòa hóa với các tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là GS1. Việc tuân thủ các TCVN này là điều kiện tiên quyết để đảm bảo hệ thống của tỉnh hoạt động đúng nguyên tắc và có khả năng tương tác.

4.1. Nguyên tắc hệ thống nền tảng (TCVN 12850:2019)

TCVN 12850:2019 "Truy xuất nguồn gốc - Yêu cầu chung đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc" là tiêu chuẩn nền tảng, đặt ra các nguyên tắc cơ bản mà mọi hệ thống TXNG phải tuân thủ.20 Các nguyên tắc này phải được tích hợp vào kiến trúc và logic hoạt động của cổng cấp tỉnh:

• Nguyên tắc "Một bước trước - một bước sau": Hệ thống phải có khả năng xác định được nhà cung cấp ngay trước đó và khách hàng ngay sau đó của một sản phẩm tại bất kỳ điểm nào trong chuỗi cung ứng. Đây là yêu cầu tối thiểu để có thể truy vết ngược và xuôi.22

• Nguyên tắc "Sẵn có của phần tử dữ liệu chính": Các dữ liệu quan trọng phải được thu thập, lưu trữ và cập nhật kịp thời, sẵn sàng cho việc truy vấn khi cần.22

• Nguyên tắc "Minh bạch": Hệ thống phải cung cấp thông tin rõ ràng về các bên tham gia, sản phẩm và các điều kiện sản xuất, kinh doanh.22

• Nguyên tắc "Có sự tham gia đầy đủ các bên truy xuất nguồn gốc": Hệ thống phải bao gồm sự tham gia của tất cả các bên liên quan trong chuỗi cung ứng của một tổ chức.22

4.2. Định dạng mã bắt buộc (TCVN 13274:2020)

Trong khi TCVN 12850 đặt ra các nguyên tắc về "cái gì", TCVN 13274:2020 "Truy xuất nguồn gốc - Hướng dẫn định dạng các mã dùng trong truy vết" quy định về "cách thức". Tiêu chuẩn này cung cấp hướng dẫn cụ thể về cách cấu trúc và định dạng các mã truy vết sản phẩm và mã truy vết địa điểm.23 Việc tuân thủ tiêu chuẩn này đảm bảo rằng các mã QR hoặc mã vạch do hệ thống của tỉnh tạo ra sẽ có cấu trúc thống nhất, có thể được đọc và hiểu bởi các hệ thống khác, bao gồm cả Cổng thông tin quốc gia. Đây là yếu tố kỹ thuật then chốt cho khả năng tương tác.

4.3. Tiêu chuẩn theo ngành (ví dụ: TCVN 13167:2020 cho thực phẩm)

Ngoài các tiêu chuẩn chung, một số ngành hàng có các yêu cầu TXNG đặc thù. Ví dụ, đối với ngành thực phẩm, TCVN 13167:2020 "Truy xuất nguồn gốc - Các tiêu chí đánh giá hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm" đã được ban hành.24 Điều đáng chú ý là tiêu chuẩn này được xây dựng dựa trên việc tham khảo trực tiếp tài liệu "GS1 Global traceability compliance criteria for food".24

Sự tương đồng này không phải là ngẫu nhiên. Nó cho thấy một chủ trương rõ ràng của các cơ quan quản lý Việt Nam trong việc hài hòa hóa hệ thống tiêu chuẩn quốc gia với các tiêu chuẩn quốc tế được công nhận rộng rãi. Điều này mang lại một lợi ích to lớn cho các doanh nghiệp và cho tỉnh: bằng cách tuân thủ TCVN, các doanh nghiệp cũng đồng thời đáp ứng phần lớn các yêu cầu của tiêu chuẩn quốc tế, giúp đơn giản hóa quá trình chuẩn bị cho xuất khẩu và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Cổng TXNG của tỉnh phải được thiết kế đủ linh hoạt để có thể áp dụng các bộ quy tắc và trường dữ liệu khác nhau cho từng ngành hàng cụ thể.

Phần III: Kế hoạch chi tiết cho cổng truy xuất nguồn gốc cấp tỉnh

Mục 5: Kiến trúc và thiết kế hệ thống

Việc thiết kế kiến trúc hệ thống là bước nền tảng quyết định đến sự thành công, khả năng mở rộng và tuổi thọ của Cổng TXNG cấp tỉnh. Kiến trúc này phải đồng thời đáp ứng ba yêu cầu cốt lõi: tuân thủ tiêu chuẩn GS1, sẵn sàng tích hợp blockchain trong tương lai, và đảm bảo quản trị dữ liệu hiệu quả.

5.1. Mô hình dữ liệu tuân thủ GS1

Nền tảng của hệ thống phải được xây dựng dựa trên mô hình dữ liệu của GS1. Thay vì một cấu trúc dữ liệu phẳng, cơ sở dữ liệu cần được thiết kế xoay quanh các thực thể định danh toàn cầu của GS1:

• Bảng Dữ liệu Gốc (Master Data):

• TradeItems: Lưu trữ thông tin về các sản phẩm, mỗi bản ghi được định danh bằng một mã GTIN duy nhất. Các thuộc tính bao gồm tên sản phẩm, mô tả, hình ảnh, thương hiệu, v.v.

• Parties/Locations: Lưu trữ thông tin về các bên tham gia (công ty, hợp tác xã, nông dân) và các địa điểm vật lý (nhà máy, kho, trang trại), mỗi bản ghi được định danh bằng một mã GLN duy nhất.

• LogisticUnits: Lưu trữ thông tin về các đơn vị vận chuyển (pallet, container), mỗi bản ghi được định danh bằng một mã SSCC duy nhất.

• Bảng Dữ liệu Sự kiện (Event Data): Đây là nơi ghi lại lịch sử của sản phẩm, theo cấu trúc tương tự EPCIS. Mỗi bản ghi trong bảng TraceabilityEvents sẽ ghi lại một sự kiện, trả lời các câu hỏi:

• What: Sản phẩm (GTIN) hoặc đơn vị vận chuyển (SSCC) nào đã tham gia sự kiện?

• When: Sự kiện diễn ra vào thời điểm nào?

• Where: Sự kiện diễn ra tại địa điểm (GLN) nào?

• Why: Sự kiện đó là gì (ví dụ: commissioning - sản xuất, shipping - vận chuyển, receiving - tiếp nhận, transformation - chế biến)?

Thiết kế này không chỉ đảm bảo tuân thủ GS1 mà còn tạo ra một cấu trúc dữ liệu linh hoạt, dễ dàng truy vấn và mở rộng.

5.2. Thông số kỹ thuật cho một hệ thống "sẵn sàng cho blockchain"

Để đáp ứng yêu cầu sẵn sàng cho tương lai, kiến trúc hệ thống cần được xây dựng theo các nguyên tắc hiện đại, tách biệt và linh hoạt.

• Thiết kế Ưu tiên API (API-First Design): Toàn bộ logic nghiệp vụ và truy cập dữ liệu của hệ thống phải được đóng gói thành các dịch vụ và cung cấp thông qua các API (Giao diện Lập trình Ứng dụng) RESTful được tài liệu hóa rõ ràng. Cách tiếp cận này mang lại nhiều lợi ích:

• Tách biệt Giao diện và Lõi: Đội ngũ phát triển có thể xây dựng các giao diện người dùng khác nhau (cổng web cho doanh nghiệp, ứng dụng di động cho người tiêu dùng) một cách độc lập, miễn là chúng tương tác với cùng một bộ API.

• Tích hợp Dễ dàng: Các hệ thống của bên thứ ba (ví dụ: hệ thống ERP của doanh nghiệp, hệ thống của cơ quan quản lý khác) có thể dễ dàng kết nối và trao đổi dữ liệu với cổng TXNG.

• Sẵn sàng cho Blockchain: Khi cần tích hợp blockchain, một dịch vụ mới có thể được tạo ra để lắng nghe các sự kiện từ hệ thống (thông qua API) và ghi chúng lên chuỗi khối mà không cần thay đổi logic cốt lõi.

• Kiến trúc Mô-đun (Modular Architecture): Hệ thống nên được chia thành các mô-đun hoặc microservices có chức năng rõ ràng và tương tác với nhau thông qua API. Các mô-đun có thể bao gồm:

• IdentityService: Quản lý việc tạo và cấp phát các mã định danh GS1.

• EventCaptureService: Tiếp nhận và xác thực dữ liệu về các sự kiện TXNG.

• QueryService: Cung cấp các API để truy vấn lịch sử sản phẩm.

• ReportingService: Tạo các báo cáo và thống kê.

Kiến trúc này giúp hệ thống dễ bảo trì, nâng cấp và mở rộng từng phần mà không ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống.

5.3. Khung quản trị và bảo mật dữ liệu

Một cổng TXNG do chính quyền quản lý sẽ nắm giữ một lượng lớn dữ liệu, bao gồm cả thông tin kinh doanh nhạy cảm. Do đó, một khung quản trị dữ liệu chặt chẽ là điều bắt buộc, dựa trên các nguyên tắc sau 2:

• Toàn vẹn Dữ liệu: Phải có các cơ chế xác thực để đảm bảo dữ liệu được nhập vào hệ thống là chính xác và phản ánh đúng thực tế.

• Bảo mật và Kiểm soát Truy cập: Xây dựng hệ thống phân quyền chi tiết. Doanh nghiệp chỉ có thể xem và chỉnh sửa dữ liệu của chính mình. Cơ quan quản lý có quyền xem dữ liệu tổng hợp để giám sát, nhưng không thể tùy tiện thay đổi. Người tiêu dùng chỉ có quyền truy cập các thông tin công khai.

• Quyền riêng tư: Tuân thủ các quy định của Việt Nam về bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin doanh nghiệp.

• Tính sẵn sàng và Lưu trữ: Dữ liệu phải được sao lưu thường xuyên và lưu trữ an toàn trong một khoảng thời gian theo quy định của pháp luật, đảm bảo có thể truy xuất khi cần thiết.

Mục 6: Lộ trình triển khai theo giai đoạn

Để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo sự thành công của một dự án quy mô lớn, việc triển khai nên được thực hiện theo từng giai đoạn, với các mục tiêu và kết quả rõ ràng cho mỗi giai đoạn.

6.1. Giai đoạn 1: chương trình thí điểm với các sản phẩm chủ lực

Thay vì triển khai đồng loạt, dự án nên bắt đầu bằng một chương trình thí điểm kéo dài từ 6-9 tháng, tập trung vào một số nhóm sản phẩm có giá trị cao và mang tính chiến lược của tỉnh. Kinh nghiệm từ tỉnh Bắc Giang cho thấy việc tập trung vào các sản phẩm OCOP hoặc các mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực là một cách tiếp cận hiệu quả.25 Lợi ích của giai đoạn này bao gồm:

• Kiểm tra và tinh chỉnh hệ thống trong một môi trường được kiểm soát.

• Xây dựng các câu chuyện thành công ban đầu để khuyến khích các doanh nghiệp khác tham gia.

• Thu thập phản hồi thực tế từ người dùng để cải thiện giao diện và quy trình.

6.2. Giai đoạn 2: kết nối và xây dựng năng lực cho các bên liên quan

Đây là giai đoạn quan trọng nhất, quyết định sự chấp nhận và sử dụng hệ thống trên diện rộng. Các hoạt động trong giai đoạn này cần học hỏi từ chiến lược của Bắc Giang, vốn rất chú trọng vào đào tạo và tuyên truyền 27:

• Tổ chức các hội thảo và khóa đào tạo: Hướng dẫn các nhà sản xuất, hợp tác xã, và doanh nghiệp về lợi ích của TXNG, các tiêu chuẩn GS1, và cách sử dụng cổng thông tin.

• Xây dựng tài liệu hướng dẫn: Tạo ra các tài liệu hướng dẫn sử dụng đơn giản, dễ hiểu, video hướng dẫn và cung cấp các kênh hỗ trợ kỹ thuật (hotline, email).

• Chính sách hỗ trợ: Tỉnh có thể xem xét ban hành các chính sách hỗ trợ ban đầu (ví dụ: hỗ trợ chi phí đăng ký mã GS1, chi phí in tem QR) để khuyến khích doanh nghiệp tham gia.

6.3. Giai đoạn 3: triển khai trên diện rộng và truyền thông đại chúng

Sau khi chương trình thí điểm thành công và một lượng lớn các bên liên quan đã được đào tạo, hệ thống sẽ được mở rộng để áp dụng cho tất cả các sản phẩm và doanh nghiệp có nhu cầu trong tỉnh. Giai đoạn này cần đi kèm với một chiến dịch truyền thông mạnh mẽ 25:

• Phối hợp với các cơ quan báo chí, đài truyền hình địa phương để quảng bá về cổng TXNG.

• Tổ chức các sự kiện tại siêu thị, chợ để hướng dẫn người tiêu dùng cách quét mã QR và kiểm tra thông tin sản phẩm.

• Khuyến khích các sản phẩm đã có trên cổng TXNG sử dụng logo hoặc nhãn dán nhận diện đặc biệt để người tiêu dùng dễ dàng nhận biết.

6.4. Giai đoạn 4: tích hợp cổng thông tin quốc gia

Đây là giai đoạn cuối cùng trong lộ trình ban đầu. Khi cổng TXNG của tỉnh đã hoạt động ổn định, có dữ liệu phong phú và chất lượng, tỉnh sẽ tiến hành các thủ tục chính thức để kết nối kỹ thuật với Cổng thông tin TXNG quốc gia. Giai đoạn này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ kỹ thuật của tỉnh và Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia, và sẽ được trình bày chi tiết hơn trong Phần IV.

Phần IV: Tích hợp với hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc quốc gia

Mục 7: Tổng quan kỹ thuật và vận hành cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia

Cổng thông tin TXNG sản phẩm, hàng hóa quốc gia, có địa chỉ truy cập tại https://truyxuatnguongoc.gov.vn, là hạt nhân của hệ sinh thái TXNG tại Việt Nam.28 Việc hiểu rõ mục đích, chức năng và cơ cấu quản lý của cổng này là điều kiện tiên quyết để quá trình kết nối diễn ra thuận lợi.

7.1. Mục đích và chức năng

Cổng thông tin quốc gia được xây dựng với vai trò là một nền tảng số tập trung, đóng vai trò là cầu nối kết nối tất cả các thành phần tham gia trong chuỗi cung ứng, từ các bộ, ngành, địa phương đến doanh nghiệp và người tiêu dùng.28 Các chức năng chính của cổng bao gồm:

• Tổng hợp và Hiển thị Dữ liệu: Cung cấp một điểm truy cập duy nhất cho người tiêu dùng và cơ quan quản lý để tra cứu thông tin chi tiết về nguồn gốc, quá trình sản xuất và phân phối của sản phẩm trên toàn quốc.28

• Kết nối các Hệ thống: Có khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu với các hệ thống TXNG của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và cả các hệ thống quốc tế.28

• Quản lý Cơ sở dữ liệu Quốc gia: Xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu về các sản phẩm, hàng hóa đã đăng ký TXNG tại Việt Nam.

• Hỗ trợ Quản lý Nhà nước: Cung cấp dữ liệu thống kê, phân tích để giúp các cơ quan quản lý đưa ra chính sách kịp thời và phù hợp.30

Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một "thị trường trong sạch", cung cấp một "hộ chiếu số" cho hàng hóa Việt Nam khi vươn ra thế giới.32

7.2. Hệ thống cấp bậc quản lý

Việc vận hành và quản lý Cổng thông tin quốc gia được phân cấp rõ ràng, giúp xác định đúng cơ quan cần làm việc:

• Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KH&CN): Là cơ quan chủ quản, chịu trách nhiệm chung về mặt chính sách, định hướng và quản lý nhà nước đối với hoạt động TXNG trên toàn quốc.29

• Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia: Là cơ quan giám sát trực tiếp việc triển khai và vận hành cổng thông tin, trực thuộc Bộ KH&CN.29

• Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia (NBC): Đây là đơn vị then chốt và trực tiếp nhất. Trung tâm là chủ đầu tư dự án xây dựng cổng thông tin và được giao nhiệm vụ triển khai, vận hành, cũng như hướng dẫn và phối hợp với các địa phương trong việc kết nối kỹ thuật.23

Như vậy, mọi hoạt động liên quan đến việc kết nối kỹ thuật từ cổng cấp tỉnh lên cổng quốc gia đều phải được thực hiện thông qua và dưới sự hướng dẫn của Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia.

Mục 8: Giao thức kết nối: quy trình làm việc và tích hợp kỹ thuật

Đây là phần trả lời trực tiếp và quan trọng nhất cho yêu cầu của tỉnh về việc làm thế nào và làm việc với ai để kết nối Cổng quốc gia.

8.1. Đối tác làm việc: Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia (NBC)

Dựa trên tất cả các thông tin và văn bản quy định, cơ quan duy nhất và có thẩm quyền để làm việc về mặt kỹ thuật cho việc kết nối là Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia (NBC). Công văn của Trung tâm đã khẳng định rõ ràng rằng họ "luôn sẵn sàng đồng hành, phối hợp và hỗ trợ các địa phương trong việc kết nối kỹ thuật".23 Tỉnh cần xác định NBC là đối tác chính trong giai đoạn 4 của lộ trình triển khai.

8.2. Quy trình làm việc (đề xuất)

Mặc dù quy trình chi tiết có thể được NBC hướng dẫn cụ thể, một quy trình làm việc tiêu chuẩn được đề xuất như sau:

1. Bước 1: Thiết lập Liên hệ Chính thức: Ủy ban nhân dân tỉnh hoặc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh gửi công văn chính thức đến Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia, bày tỏ nguyện vọng và đề nghị được hướng dẫn quy trình, thủ tục kết nối Cổng TXNG của tỉnh với Cổng thông tin quốc gia.

2. Bước 2: Họp Khởi động và Cung cấp Tài liệu Kỹ thuật: Sau khi nhận được phản hồi, hai bên sẽ tổ chức một cuộc họp khởi động. Trong cuộc họp này, NBC sẽ cung cấp cho đội ngũ kỹ thuật của tỉnh các tài liệu cần thiết, bao gồm:

• Tài liệu đặc tả API (API Specification).

• Các yêu cầu về định dạng dữ liệu (Data Payload Format).

• Các quy định về bảo mật và xác thực (Security & Authentication Protocols).

• Thông tin truy cập vào môi trường thử nghiệm (Sandbox/Staging Environment).

3. Bước 3: Phát triển và Tích hợp: Đội ngũ kỹ thuật của tỉnh sẽ phát triển các mô-đun cần thiết trên cổng của mình để có thể gọi đến API của Cổng quốc gia và gửi dữ liệu theo đúng định dạng yêu cầu.

4. Bước 4: Kiểm thử trên Môi trường Sandbox: Tỉnh sẽ tiến hành kiểm thử việc gửi dữ liệu lên môi trường thử nghiệm của NBC. Giai đoạn này nhằm đảm bảo kết nối kỹ thuật thông suốt và dữ liệu được gửi đi là hợp lệ. NBC sẽ phối hợp để kiểm tra và phản hồi các lỗi phát sinh.

5. Bước 5: Triển khai Chính thức (Go-live): Sau khi quá trình kiểm thử hoàn tất và được NBC xác nhận, hai bên sẽ thống nhất thời điểm để chuyển kết nối sang môi trường hoạt động chính thức.

6. Bước 6: Vận hành và Giám sát: Sau khi kết nối, hai bên cần có cơ chế phối hợp để giám sát hoạt động, xử lý sự cố và lên kế hoạch cho các đợt nâng cấp trong tương lai.

Việc không có tài liệu API công khai 34 cho thấy NBC thực hiện một vai trò "gác cổng" có chủ đích. Điều này nhằm đảm bảo chỉ những hệ thống tuân thủ đầy đủ các quy định (như Thông tư 02) và được quản lý tốt mới có thể kết nối, từ đó bảo vệ tính toàn vẹn và chất lượng của cơ sở dữ liệu quốc gia. Tỉnh cần tiếp cận quá trình này như một sự hợp tác đối tác chính thức, chứ không đơn thuần là một nhiệm vụ tích hợp phần mềm.

8.3. Danh mục kiểm tra các yêu cầu kỹ thuật để kết nối

Để quá trình kết nối diễn ra thành công, cổng TXNG của tỉnh phải đáp ứng một danh mục các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu, dựa trên các quy định hiện hành. Bảng dưới đây tổng hợp các yêu cầu này thành một danh mục kiểm tra cho đội ngũ phát triển.

Ngoài ra, hệ thống phải đảm bảo:

• Tuân thủ mã truy vết: Tất cả các mã truy vết sản phẩm và địa điểm phải tuân thủ định dạng theo TCVN 13274:2020.23

• Tuân thủ nguyên tắc hệ thống: Logic hoạt động của hệ thống phải tuân thủ các nguyên tắc trong TCVN 12850:2019.23

Bảng này là công cụ làm việc thiết yếu cho đội ngũ kỹ thuật, chuyển hóa các yêu cầu pháp lý thành các thông số kỹ thuật cụ thể, giảm thiểu rủi ro xây dựng một hệ thống không tương thích.

Phần V: Bài học kinh nghiệm: phân tích các sáng kiến và thực tiễn tốt nhất

Việc nghiên cứu các mô hình đã được triển khai tại các địa phương khác mang lại những bài học quý giá, giúp tỉnh tránh được những sai lầm phổ biến và học hỏi các chiến lược thành công. Hai mô hình nổi bật là Bắc Giang và Sơn La, đại diện cho hai cách tiếp cận khác nhau nhưng đều hiệu quả.

Mục 9: Phân tích các sáng kiến truy xuất nguồn gốc cấp tỉnh

9.1. Mô hình Bắc Giang: cách tiếp cận ưu tiên chính sách và xây dựng năng lực

Tỉnh Bắc Giang đã triển khai Đề án TXNG một cách bài bản và có lộ trình dài hạn (giai đoạn 2021-2025 và 2026-2030).25 Cách tiếp cận của Bắc Giang có các đặc điểm nổi bật sau:

• Sự Lãnh đạo mạnh mẽ của Chính quyền: UBND tỉnh ban hành các kế hoạch chi tiết, đặt ra các mục tiêu cụ thể (ví dụ: 100% sản phẩm OCOP 5 sao phải áp dụng TXNG) và chỉ đạo các sở, ban, ngành phối hợp thực hiện.26

• Chú trọng Xây dựng Năng lực: Kế hoạch của Bắc Giang dành một phần quan trọng cho việc đào tạo, tập huấn kiến thức về TXNG cho cả cán bộ quản lý nhà nước và các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh.27 Họ nhận ra rằng công nghệ chỉ là công cụ, sự thành công phụ thuộc vào nhận thức và khả năng sử dụng của con người.

• Tập trung vào Sản phẩm Chủ lực: Thay vì dàn trải, Bắc Giang tập trung vào các sản phẩm đặc trưng, có thương hiệu như vải thiều, gà đồi Yên Thế, và các sản phẩm OCOP. Điều này giúp tạo ra hiệu ứng lan tỏa và chứng minh giá trị của TXNG một cách rõ rệt.25

• Lộ trình Rõ ràng hướng đến Tích hợp Quốc gia: Kế hoạch của tỉnh nêu rõ mục tiêu "nâng cấp, vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa của tỉnh... đảm bảo kết nối, chia sẻ dữ liệu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa Quốc gia".26

Bài học từ Bắc Giang: Sự thành công của một dự án TXNG cấp tỉnh phụ thuộc rất lớn vào vai trò định hướng, dẫn dắt của chính quyền và việc đầu tư bài bản vào công tác tuyên truyền, đào tạo để thay đổi nhận thức của toàn xã hội.

9.2. Mô hình Sơn La: hợp tác công-tư và tích hợp thương mại điện tử

Sơn La đã chọn một hướng đi khác, tập trung vào việc hợp tác với một đối tác công nghệ lớn (VNPT) để nhanh chóng xây dựng một nền tảng tích hợp.35 Mô hình của Sơn La có các đặc điểm:

• Hợp tác Công-Tư (PPP): Tỉnh đã phối hợp với VNPT Sơn La để xây dựng "Sàn giao dịch và truy xuất nguồn gốc, xuất xứ nông sản tỉnh Sơn La".35 Cách làm này giúp tận dụng năng lực công nghệ và kinh nghiệm triển khai của một doanh nghiệp lớn, rút ngắn thời gian phát triển.

• Tích hợp "2 trong 1": Nền tảng của Sơn La không chỉ là một công cụ TXNG mà còn là một sàn giao dịch thương mại điện tử (tại địa chỉ sannongsansonla.vn).37 Điều này tạo ra giá trị thương mại trực tiếp và ngay lập tức cho các hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia, là một động lực mạnh mẽ để họ áp dụng hệ thống.

• Tập trung vào Dữ liệu Đầu vào: VNPT Sơn La đã phối hợp với các sở, ngành để nhập thông tin cho hàng chục HTX và sản phẩm OCOP, đảm bảo dữ liệu trên sàn là chính xác và có nguồn gốc rõ ràng ngay từ khi ra mắt.35

Bài học từ Sơn La: Việc hợp tác với một đối tác công nghệ mạnh và tích hợp TXNG với các hoạt động thương mại có thể tạo ra một mô hình bền vững, tự duy trì và mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho các bên tham gia.

9.3. Tổng hợp các thực tiễn tốt nhất

Từ hai mô hình trên và các kinh nghiệm khác, có thể rút ra các bài học chung cho tỉnh:

• Bắt đầu từ các sản phẩm chủ lực: Chọn các sản phẩm có thương hiệu, có tiềm năng xuất khẩu hoặc các sản phẩm OCOP để thí điểm, nhằm chứng minh giá trị và tạo động lực.

• Đảm bảo sự ủng hộ từ cấp cao nhất: Cần có sự chỉ đạo quyết liệt từ UBND tỉnh và sự phối hợp đồng bộ giữa các sở, ngành liên quan.

• Đầu tư vào con người: Đừng chỉ tập trung vào công nghệ. Phải có kế hoạch chi tiết cho việc đào tạo, hỗ trợ và nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

• Cân nhắc các mô hình hợp tác: Tùy vào nguồn lực, tỉnh có thể tự phát triển hoặc hợp tác với các nhà cung cấp giải pháp công nghệ để đẩy nhanh tiến độ.

• Thiết kế hướng đến tích hợp quốc gia ngay từ đầu: Toàn bộ kiến trúc, tiêu chuẩn dữ liệu và định dạng mã phải tuân thủ các quy định quốc gia để tránh phải làm lại trong tương lai.

Phần VI: Khuyến nghị chiến lược và kết luận

Mục 10: Các khuyến nghị chính để thành công

Dựa trên toàn bộ phân tích về tiêu chuẩn, quy định pháp luật và các bài học kinh nghiệm, báo cáo đề xuất một lộ trình hành động cụ thể cho lãnh đạo tỉnh, được chia thành các giai đoạn rõ ràng.

10.1. Hành động ngay lập tức (0-6 tháng)

1. Thành lập Ban Chỉ đạo cấp Tỉnh: Thành lập một Ban Chỉ đạo dự án do một lãnh đạo UBND tỉnh làm trưởng ban, với sự tham gia của đại diện các Sở: Khoa học và Công nghệ (cơ quan thường trực), Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Công Thương, Thông tin và Truyền thông.

2. Thiết lập Kênh làm việc Chính thức:

• Với GS1 Việt Nam: Gửi công văn đề nghị hợp tác, tư vấn về việc áp dụng tiêu chuẩn GS1 và lên kế hoạch cho các khóa đào tạo đầu tiên cho doanh nghiệp trong tỉnh.

• Với Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia (NBC): Gửi công văn giới thiệu về dự án của tỉnh và đề nghị được cung cấp thông tin sơ bộ về lộ trình và các yêu cầu kỹ thuật để kết nối Cổng quốc gia.

3. Khảo sát và Đánh giá Hiện trạng: Giao Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các sở, ngành thực hiện một cuộc khảo sát toàn diện các doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn để đánh giá nhu cầu, mức độ sẵn sàng về công nghệ và các khó khăn, vướng mắc hiện tại.27

10.2. Hành động trung hạn (6-18 tháng)

1. Xây dựng và Ban hành Cơ chế, Chính sách của Tỉnh: Dựa trên kết quả khảo sát, xây dựng và ban hành các chính sách khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng TXNG (hỗ trợ chi phí, vinh danh doanh nghiệp tiên phong, v.v.).

2. Lựa chọn Đối tác Công nghệ/Nhà phát triển: Tổ chức đấu thầu hoặc lựa chọn đối tác có đủ năng lực để xây dựng Cổng TXNG của tỉnh, với các yêu cầu kỹ thuật rõ ràng dựa trên kiến trúc đã phân tích trong Phần III.

3. Triển khai Giai đoạn 1 - Thí điểm: Lựa chọn 5-10 sản phẩm OCOP hoặc sản phẩm chủ lực của tỉnh để triển khai thí điểm. Phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp tham gia để thu thập phản hồi và hoàn thiện hệ thống.

10.3. Hành động dài hạn (18 tháng trở đi)

1. Thực hiện Triển khai trên Diện rộng: Mở rộng hệ thống cho tất cả các doanh nghiệp có nhu cầu, đồng thời đẩy mạnh chiến dịch truyền thông để nâng cao nhận thức của cộng đồng và người tiêu dùng.

2. Hoàn tất Tích hợp Kỹ thuật với Cổng Quốc gia: Thực hiện các bước trong quy trình kết nối đã đề xuất tại Mục 8.2 để chính thức đưa dữ liệu TXNG của tỉnh lên hệ sinh thái quốc gia.

3. Nghiên cứu và Nâng cấp: Lên kế hoạch cho Giai đoạn 2 của dự án, bao gồm việc tích hợp các công nghệ mới như IoT (cảm biến) để tự động hóa việc thu thập dữ liệu và xem xét triển khai neo dữ liệu (anchoring) lên một nền tảng blockchain để tăng cường tính minh bạch và bất biến.

Mục 11: Kết luận: đảm bảo tương lai kinh tế của tỉnh thông qua niềm tin kỹ thuật số

Việc xây dựng một Cổng Truy xuất Nguồn gốc sản phẩm cấp tỉnh không đơn thuần là một dự án công nghệ thông tin. Đây là một khoản đầu tư chiến lược vào tương lai kinh tế của tỉnh. Một hệ thống được xây dựng bài bản, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quốc tế (GS1), sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc của "niềm tin kỹ thuật số".

Niềm tin này tác động đến mọi khía cạnh: người tiêu dùng tin tưởng vào sự an toàn và chất lượng của sản phẩm; các nhà nhập khẩu tin tưởng vào tính minh bạch và tuân thủ của chuỗi cung ứng; và các cơ quan quản lý tin tưởng vào khả năng giám sát và phản ứng nhanh chóng khi có sự cố. Bằng cách kết nối thành công với Cổng thông tin quốc gia, các sản phẩm của tỉnh không chỉ được xác thực ở cấp độ địa phương mà còn được công nhận trong một hệ sinh thái toàn quốc, sẵn sàng mang "hộ chiếu số" để vươn ra thị trường toàn cầu.

Báo cáo này đã cung cấp một lộ trình chi tiết, từ việc nắm vững các tiêu chuẩn nền tảng, tuân thủ khung pháp lý chặt chẽ của Việt Nam, đến việc thiết kế một kiến trúc hệ thống bền vững và một kế hoạch triển khai khả thi. Bằng cách thực hiện các khuyến nghị đã đề ra, tỉnh hoàn toàn có khả năng xây dựng một hệ thống TXNG hiện đại, hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu, tăng cường năng lực cạnh tranh cho các sản phẩm địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.